Statystyki pokazują, iż coraz większa liczba dzieci przychodzi na świat przedwcześnie. W krajach wysokorozwiniętych 1 na 14 dzieci przychodzi na świat jako wczesniak. Najlepsze szanse rozwoju mają dzieci urodzone po 38 tygodniu ciąży o wadze pomiędzy 2500g i 3000g. Około połowy dzieci urodzonych dużo za wcześnie waży około 500g ma szanse na przeżycie dzięki ogromnym postępom w rozwoju medycyny. Należy jednak pamiętać, iż napotykają one w swoim rozwoju wiele przeszkód. Niektóre z dzieci borykają się z poważnymi problemami natury medycznej. Jednakże niemedyczne trudności jakie mogą napotkać na swojej drodze pojawiają się w późniejszym dzieciństwie a nawet w życiu dorosłym.

Obecnie naukowcy dowodzą, iż dzieci urodzone przedwcześnie oraz dzieci z problemami okołoporodowymi mogą borykać się z następującymi problemami:

• słabe umiejętności społeczne, problemy z nawiązywaniem i utrzymywaniem znajomości
• w koordynacji psycho-ruchowej
• nadaktywność, problemy z koncentracją, upartość, impulsywność, stany lękowe
• z wyobraźnią i skupianiem uwagi
• z pamięcią
• ze zrozumieniem pojęć: czas i pieniądze
• z mową i rozumieniem słów
• z rozwiązywaniem problemów
• z nauką w szkole

Z tymi problemami częściej borykają się chłopcy niż dziewczynki.
Nie chcę tutaj twierdzić, że z tymi problemami borykają się wszystkie dzieci, które urodziły się przedwcześnie lub z problemami okołoporodowymi. Niektóre radzą sobie bardzo dobrze w wyżej wymienionych aspektach życia. Mówi się także, iż prawie połowa dzieci z tej grupy ryzyka boryka z problemami w mówieniu, czytaniu, pisaniu, ma problemy z matematyką oraz motoryką małą i dużą. Niektóre dzieci urodzone przedwcześnie borykają się z problemami natury fizycznej, co wymaga troskliwej opieki osób trzecich często przez całe życia. Prawie 25 % dzieci urodzonych przedwcześnie cierpi z powodu kłopotów ze wzrokiem, słuchem oraz zaniżonym poziomem intelektualnym. Jedno na czworo dzieci urodzonych przedwcześnie stoi przed ryzykiem autyzmu. Najczęściej nie wiemy od momentu urodzenia czy nasze dziecko będzie miało problemy w rozwoju czy też nie, dlatego warto stosować metody stymulujące ich wzrost i rozwój nawet jeśli to ma być profilaktyka a nie terapia.

Cały proces nauki w ciągu pierwszych 15 miesięcy życia koncentruje się na rozwoju układu przedsionkowego. Równowaga, lokomocja, koordynacja wzroku z ruchem, te wszystkie podstawowe zdolności, których uczymy się najwcześniej i na których polegamy przez resztę życia, zależą od właściwego funkcjonowania układu przedsionkowego. Zakłócenia w układzie przedsionkowym są przyczyną dużych trudności w uczeniu się. Naukowcy Frank i Harold Levison odkryli, że 94% do 97% dzieci z dysleksją i trudnościami w uczeniu się wykazało dysfunkcje układu móżdżkowo – przedsionkowego.

U dzieci z zaburzeniami równowagi, nadpobudliwością – jeżeli nie da się tym dzieciom pełnej wolności ruchu i zachęty do ćwiczeń równowagi od najmłodszych lat, to aktywacja przedsionkowa w późniejszym wieku może być zbyt mała do tego by przezwyciężyć występujące deficyty. Trudności mające przyczynę w uszkodzeniu ucha środkowego są wyostrzone, gdy brak jest stymulacji i rozwoju nowej sieci nerwowej w układzie przedsionkowym. Taki brak stymulacji może wystąpić u dzieci spędzających wiele czasu na oglądaniu telewizji lub przy grach telewizyjnych.

Osoby z uszkodzeniem układu przedsionkowego muszą się poruszać, wiercić bez przerwy obracać głową, aby zachować stan pobudzenia. W szkole nauczyciele denerwują się ich ciągłym wierceniem się i każą im siedzieć cicho. Chcąc być w stanie odpowiedniego pobudzenia, dzieci aktywizują ośrodki równowagi poprzez kołysanie się na krzesłach. Nauczyciel w takiej sytuacji reaguje natychmiastowo „usiądź prosto i przestań się bujać”. Ale dla takich dzieci to sprzeczność. Jeżeli ich głowa i ciało nie ruszają się nastąpi obniżenie aktywacji ich mózgu.

Dzieci z problemami z układem przedsionkowym to także dzieci, które wolniej wykonują pracę – często muszą pozostawać w klasie po lekcji aby dogonić kolegów i dokończyć pracę, a tymczasem dla tych właśnie dzieci najlepszym rozwiązaniem i pomocą byłoby wyjście na podwórko i ruch.

Dlatego też aby zapewnić dziecku korzyści dla procesów poznawczych płynących ze stymulacji mózgowo-przedsionkowej należy wprowadzać specjalnie dobrany ruch już w okresie niemowlęctwa. Zajęcia gimnastyki mózgu szczególnie pomagają stymulować i rozwijać układ móżdżkowo – przedsionkowy. Ćwiczenia naprzemienne i ruchy głowy wykonywane bardzo powoli pomagają nie tylko uaktywniać układ przedsionkowy, ale i koordynują współpracę dwóch półkul mózgowych.

Badania naukowe dowodzą, że nie tylko uwarunkowania genetyczne, okres życia płodowego ale i doświadczenia z okresu wczesnego dzieciństwa mają ogromne znaczenie, która półkula mózgu naszego dziecka będzie dominującą. Należy zatem pamiętać, że największy wzrost mózgu następuje w pierwszym roku życia człowieka. Dlatego tak ważne jest stworzenie już od urodzenia warunków najlepiej stymulujących rozwój malucha. Bezpieczeństwo, ciepło, troska, odpowiednio dobrane zabawy, kochający dorośli to podstawy które umożliwią rozwój dziecka oraz najlepszy wzrost jego mózgu. Zarówno rodzice jak i osoby zawodowo pracujące z najmłodszymi powinny tak zorganizować świat dziecka aby dostarczyć takich aktywności oraz bodźców które umożliwią najlepszy kompleksowy rozwój mózgu już od samego początku. Psychologowie uważają, że żadna z półkul mózgowych nie może funkcjonować w pojedynkę, bowiem w czasie aktywności każdego dnia potrzebna jest pełna współpraca między tymi półkulami aby zapewnić nam wartościowe, pełne radości życie.
Na przykład lewa półkula jest odpowiedzialna za mowę, ale prawa półkula jest w stanie odkryć emocjonalne zabarwienie wypowiedzianych słów. Obie półkule są nam potrzebne do tego aby zrozumieć język mówiony i pisany. Lewa półkula rozpoznaje znaki które tworzą wyraz „pies” natomiast prawa półkula nadaje sens temu słowu i zwizualizuje jak ten pies wygląda.

Badania naukowe dowodzą, iż najwcześniejsze doświadczenia mają znaczący wpływ na rozwój całego naszego mózgu. Odkrycia neurobiologii pokazują, iż szczególnie ważnym okresem w naszym rozwoju jest pierwszy rok życia człowieka, kiedy to mózg wykazuje największą elastyczność. Mózg małego dziecka jest elastyczny i bardzo wrażliwy na bodźce pochodzące ze świata zewnętrznego – dlatego należy już w tym właśnie okresie dostarczać dzieciom bodźców które wspierają ich rozwój. Badania dowodzą także, iż dzieci które uczestniczą w zajęciach grupowych wykazują lepszy rozwój społeczny, językowy, poznawczy, lepiej odnajdują się w trudnych sytuacjach, są otwarte na naukę. Tak więc badania dowodzą, iż bogate w bodźce otoczenie we wczesnym dzieciństwie ma długoterminowy wpływ na przyszłość człowieka.

Bogate w bodźce otoczenie to nie pokój wypełniony najdroższymi zabawkami, ale zabawki oraz zabawy pobudzające wszystkie zmysły małego człowieka, to zabawy które wzmagają powstawanie połączeń pomiędzy komórkami mózgowymi.
To bogate środowisko opiera się o stymulację zmysłów poprzez dostarczanie przedmiotów o różnych fakturach, bogate w dźwięki, zapachy, smaki oraz obrazy.

Kiedy myślimy o naszych zmysłach, w większości wypadków bierzemy pod uwagę jedynie pięć zmysłów, które przyjmują informacje z zewnątrz naszych ciał: wzrok, słuch, węch, smak i dotyk. Jednakże tak samo ważna dla naszego rozwoju i naszego życia jest integracja układu sensorycznego, który daje nam informacje o grawitacji i ruchu, oraz o ruchach mięśni naszego ciała i jego przestrzeni – układ przedsionkowy i propriocepcja, które są niezwykle ważne dla naszej wiedzy o świecie dla naszej zdolności rozumienia świata i uczenia się. Uczenie się przez zmysły to nie tylko najlepszy sposób uczenia się niemowląt ale także starszych dzieci z problemami w nauce.

W czasie zajęć prowadzonych z dziećmi i niemowlętami z problemami okołoporodowymi prowadzi się zabawy pobudzające zmysły, integrujące układ sensoryczny, stymulujące układ przedsionkowy oraz koordynujące pracę dwóch półkul mózgowych a wszystko to przy muzyce, rymowankach, z wykorzystaniem masarzyków niemowlęcych, w atmosferze miłości i zrozumienia, z elementami edukacyjnymi i komentarzem dla rodziców dlaczego warto dane ćwiczenie wykonywać. Korzyścią uboczną wynikającą z tych spotkań jest kontakt rodziców między sobą – mamy które często długo pozostają w domach, chętnie spotykają się z innymi mamami, które borykają się z podobnym problemem, które maja dziecko w podobnym wieku.

Literatura:

1. Carla Hannaford – ”Zmyślne ruchy które doskonalą umysł”
2. www.parentlineplus.org.uk
3. Sperry, R.W. (1968) Hemisphere deconnection and unity in consciousness.
4. American Psychologist 23: 723 – 33.
5. Jolanta Gajda „ABC mądrego rodzica”- wyd. Złote Myśli
6. Frances L. Ilg, Louis Ames, Sidney Baker „Rozwój psychiczny dziecka od 0 do 10 lat”
7. Aneta Giczewska „Fenomen dotyku”
8. Teresa Ogrodzińska „Nigdy nie jest za wcześnie – rozwój i edukacja małych dzieci”